ന്യൂഡൽഹി: ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമര ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന മുദ്രാവാക്യങ്ങളിലൊന്നാണ് “ഇൻക്വിലാബ് സിന്ദാബാദ്”. ഇന്നും ഭഗത് സിംഗിന്റെ പേരിനൊപ്പം ഈ മുദ്രാവാക്യം ചേർത്താണ് പൊതുവെ ഓർക്കുന്നത്. എന്നാൽ ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ഈ മുദ്രാവാക്യം ആദ്യം രൂപപ്പെടുത്തിയത് ഭഗത് സിംഗ് അല്ല. ഉർദു കവിയും സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനുമായ മൗലാനാ ഹസ്രത് മൊഹാനിയെയാണ് “ഇൻക്വിലാബ് സിന്ദാബാദ്” എന്ന മുദ്രാവാക്യത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായി പൊതുവെ കണക്കാക്കുന്നത്.
1921-ൽ ഹസ്രത് മൊഹാനി ഈ മുദ്രാവാക്യം ഉപയോഗിച്ചതായി ചരിത്രരേഖകളും ചരിത്രപഠനങ്ങളും വ്യക്തമാക്കുന്നു. എന്നാൽ അതിന് ദേശീയതലത്തിൽ അസാധാരണമായ ജനശ്രദ്ധ ലഭിച്ചത് പിന്നീട് ഭഗത് സിംഗിന്റെയും ഹിന്ദുസ്ഥാൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ അസോസിയേഷന്റെയും പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെയായിരുന്നു.
സയ്യിദ് ഫസൽ-ഉൽ-ഹസൻ ‘ഹസ്രത് മൊഹാനി’ 1875-ൽ ഇന്നത്തെ ഉത്തർപ്രദേശിലെ ഉന്നാവോ ജില്ലയിലെ മൊഹാൻ പ്രദേശത്ത് ജനിച്ചു. കവിയും പത്രപ്രവർത്തകനും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിനെതിരെ ശക്തമായ നിലപാടെടുത്ത വ്യക്തിയായിരുന്നു.
1921-ലാണ് “ഇൻക്വിലാബ് സിന്ദാബാദ്” എന്ന മുദ്രാവാക്യം ഹസ്രത് മൊഹാനിയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്. അതേ വർഷം കോൺഗ്രസിന്റെ അഹമ്മദാബാദ് സമ്മേളനത്തിൽ പൂർണ സ്വാതന്ത്ര്യം — ‘പൂർണ സ്വരാജ്’ എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ച നേതാക്കളിൽ ഒരാളായിരുന്നു മൊഹാനി.
ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട മറ്റൊരു കാര്യമുണ്ട്. മുദ്രാവാക്യത്തിന്റെ കൃത്യമായ ആദ്യ ഉപയോഗത്തിന്റെ വർഷം, വേദി തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ ചില ചരിത്രവിവരണങ്ങളിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണാം. എന്നാൽ മുദ്രാവാക്യത്തിന്റെ രൂപീകരണവും പ്രാരംഭ രാഷ്ട്രീയ ഉപയോഗവും ഹസ്രത് മൊഹാനിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതാണ് വ്യാപകമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ചരിത്രവിവരണം.
‘ഇൻക്വിലാബ്’ എന്നത് വിപ്ലവം, അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റം എന്നീ അർഥങ്ങളുള്ള പദമാണ്.
‘സിന്ദാബാദ്’ എന്നത് ‘ജയിക്കട്ടെ’, ‘ദീർഘായുസ്സുണ്ടാകട്ടെ’ എന്ന അർഥത്തിലാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
അതിനാൽ “ഇൻക്വിലാബ് സിന്ദാബാദ്” എന്നതിന് “വിപ്ലവം ജയിക്കട്ടെ” അല്ലെങ്കിൽ “വിപ്ലവം ദീർഘായുസ്സാകട്ടെ” എന്നാണ് പൊതുവായ അർഥം.
ഹസ്രത് മൊഹാനിയുടെ രാഷ്ട്രീയചിന്തയിൽ ‘ഇൻക്വിലാബ്’ എന്ന ആശയം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയിരുന്നില്ല. കൊളോണിയൽ ഭരണത്തോടൊപ്പം സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ അസമത്വങ്ങൾക്കെതിരായ മാറ്റത്തിന്റെ ആശയവും അതിലുണ്ടായിരുന്നു.
മുദ്രാവാക്യത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ് ഹസ്രത് മൊഹാനിയാണെങ്കിലും, “ഇൻക്വിലാബ് സിന്ദാബാദ്” ജനകീയ വിപ്ലവമുഴക്കമായി മാറുന്നതിൽ ഭഗത് സിംഗിന് നിർണായക പങ്കുണ്ടായിരുന്നു.
1920-കളിൽ ഭഗത് സിംഗും സഹപ്രവർത്തകരും ഈ മുദ്രാവാക്യം വിപ്ലവ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഭാഗമായി വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചു. പിന്നീട് ഹിന്ദുസ്ഥാൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ അസോസിയേഷന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളോടും ഈ മുദ്രാവാക്യം ശക്തമായി ബന്ധപ്പെട്ടു.
ഭഗത് സിംഗിന്റെ രാഷ്ട്രീയചിന്തയിൽ ‘വിപ്ലവം’ എന്നത് കേവലം അക്രമപ്രവർത്തനമോ ഒരു ഭരണാധികാരിയെ പുറത്താക്കി മറ്റൊരാളെ അധികാരത്തിലെത്തിക്കലോ ആയിരുന്നില്ല. സമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടനയിൽ മാറ്റം വരുത്തുകയും ചൂഷണവും അസമത്വവും അവസാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വലിയ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ പരിവർത്തനമായിരുന്നു അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചതെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തുകളിലും സംഘടനയുടെ പ്രസ്താവനകളിലും കാണാം.
