മുംബൈ: മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരിന്റെ ഏറെ ശ്രദ്ധ നേടിയ വനിതാ ക്ഷേമപദ്ധതിയായ **‘മുഖ്യമന്ത്രി മാജി ലഡ്കി ബഹിൻ യോജന’**യിൽ നിന്ന് 90 ലക്ഷത്തിലേറെ ഗുണഭോക്താക്കളെ ഒഴിവാക്കിയതിനെച്ചൊല്ലി പുതിയ വിവാദം. നിർബന്ധിത തിരിച്ചറിയൽ പരിശോധന പൂർത്തിയാക്കാത്തവരും പദ്ധതിയുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കാത്തവരുമാണ് പ്രധാനമായും പട്ടികയിൽ നിന്ന് പുറത്തായത്.
രണ്ട് വർഷം മുമ്പുവരെ മഹാരാഷ്ട്രയിലെ സംഭാജിനഗർ ജില്ലയിൽ വീട്ടുജോലിക്കാരിയായി ജോലി ചെയ്തിരുന്ന നിർമല ബാവസ്കറിന് സ്വന്തം പേരിൽ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ട് പോലുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. വിധവയായ അവർ രേഖകളിൽ വിരലടയാളം പതിപ്പിച്ചാണ് കാര്യങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നത്. കുടുംബത്തിലേക്ക് എത്തിയിരുന്ന പണത്തിൽ പോലും അവർക്ക് വലിയ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ‘ലഡ്കി ബഹിൻ’ പദ്ധതിയിൽ അംഗമായതോടെ അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടായി. സ്വന്തം പേരിൽ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ട് തുറക്കാനും സ്വന്തം ആവശ്യങ്ങൾക്കായി പണം കൈകാര്യം ചെയ്യാനും സാധിച്ചു.
“തുക ചെറുതാണെങ്കിലും അത് ഞങ്ങളെ ഏറെ സഹായിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച് ചികിത്സാ ചെലവുകൾക്കായി. ഇതിലൂടെ എനിക്ക് ആത്മവിശ്വാസം ലഭിച്ചു. എഴുതാനും പഠിച്ചു,” ബാവസ്കർ പറയുന്നു.
2.6 കോടി സ്ത്രീകൾ പദ്ധതിയിൽ
2024 ജൂണിലാണ് മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ പദ്ധതി ആരംഭിച്ചത്. 21നും 65നും ഇടയിൽ പ്രായമുള്ള താഴ്ന്ന വരുമാനക്കാരായ സ്ത്രീകൾക്ക് പ്രതിമാസം 1,500 രൂപ നൽകുന്നതാണ് പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ സംസ്ഥാനതല നേരിട്ടുള്ള പണസഹായ പദ്ധതികളിലൊന്നായി ഇത് മാറി. തുടക്കത്തിൽ 2.63 കോടിയിലേറെ സ്ത്രീകൾ പദ്ധതിയിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ സർക്കാർ നടത്തിയ പരിശോധനയ്ക്കുശേഷം ഗുണഭോക്താക്കളുടെ എണ്ണം ഏകദേശം 1.7 കോടിയായി കുറഞ്ഞു.

എന്തുകൊണ്ടാണ് 90 ലക്ഷത്തിലേറെ പേരെ ഒഴിവാക്കിയത്?
ഗുണഭോക്താക്കളുടെ എണ്ണം കുറയാനുള്ള പ്രധാന കാരണം നിർബന്ധിത ഇ-കെവൈസി (e-KYC) പരിശോധന പൂർത്തിയാക്കാത്തതാണെന്ന് സർക്കാർ വ്യക്തമാക്കി.
വിവരാവകാശ നിയമപ്രകാരം ലഭിച്ച രേഖകൾ പ്രകാരം, പുറത്താക്കപ്പെട്ടവരിൽ ഏകദേശം 62 ലക്ഷം പേർ ഇ-കെവൈസി പൂർത്തിയാക്കാത്തവരായിരുന്നു. ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും തട്ടിപ്പ് നടത്തിയവരാണെന്ന് ഇതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പറയാനാകില്ലെന്ന് വനിതാ-ശിശു വികസന മന്ത്രി അദിതി തത്കറെ വ്യക്തമാക്കി.
അതേസമയം, ചിലർ പദ്ധതിയുടെ യോഗ്യതാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കാത്തവരാണെന്നും കണ്ടെത്തി.
- നിശ്ചിത വരുമാനപരിധിക്ക് മുകളിലുള്ളവർ
- പ്രായപരിധി പാലിക്കാത്തവർ
- സർക്കാർ ജീവനക്കാരുള്ള കുടുംബങ്ങൾ
- മറ്റൊരു ക്ഷേമപദ്ധതിയിലൂടെ ഇതിനകം ആനുകൂല്യം ലഭിക്കുന്നവർ
- ഒരേ കുടുംബത്തിൽ ഒന്നിലധികം പേർ ആനുകൂല്യം കൈപ്പറ്റിയവർ
തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ടവരെയും പട്ടികയിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കി.
പുരുഷന്മാർക്കും സർക്കാർ ജീവനക്കാർക്കും പണം ലഭിച്ചു
സർക്കാർ രേഖകൾ പ്രകാരം ഏകദേശം 29,000 പുരുഷന്മാർക്കും 8,000 സർക്കാർ ജീവനക്കാർക്കും പദ്ധതിയുടെ ആനുകൂല്യം ലഭിച്ചതായി കണ്ടെത്തി. അനധികൃതമായി ലഭിച്ച തുക തിരിച്ചുപിടിക്കുന്ന നടപടികൾ തുടരുകയാണെന്ന് മന്ത്രി അറിയിച്ചു. എന്നാൽ എത്ര തുക തിരിച്ചുപിടിച്ചുവെന്ന വിവരം സർക്കാർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല.
ബജറ്റ് ചെലവിലും ഗുരുതര ചോദ്യങ്ങൾ
പദ്ധതിയുടെ ഗുണഭോക്താക്കളെ കുറിച്ചുള്ള പരിശോധനയ്ക്കൊപ്പം പദ്ധതിയുടെ സാമ്പത്തിക നടത്തിപ്പിനെക്കുറിച്ചും ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഓഡിറ്ററായ കൺട്രോളർ ആൻഡ് ഓഡിറ്റർ ജനറൽ (CAG) നടത്തിയ പരിശോധനയിൽ, മഹാരാഷ്ട്ര വനിതാ-ശിശു വികസന വകുപ്പ് അനുവദിച്ച ബജറ്റിനെക്കാൾ 35.41 ബില്യൺ രൂപ (3,541 കോടി രൂപ) അധികമായി ചെലവഴിച്ചതായി കണ്ടെത്തി. പദ്ധതിയുടെ ആദ്യ സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ ആകെ 332.37 ബില്യൺ രൂപ (33,237 കോടി രൂപ) ചെലവഴിച്ചതായും ഓഡിറ്റ് റിപ്പോർട്ട് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
കൂടാതെ സാമ്പത്തിക വർഷത്തിന്റെ അവസാന മൂന്ന് മാസങ്ങളിൽ അടിയന്തര ആവശ്യമില്ലാതിരുന്നിട്ടും 155.86 ബില്യൺ രൂപ (15,586 കോടി രൂപ) പ്രത്യേക അക്കൗണ്ടുകളിലേക്ക് മാറ്റിയതായും ഓഡിറ്റർ വിമർശിച്ചു. ഇത്തരം നടപടികൾ സാമ്പത്തിക അച്ചടക്കത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും പൊതുപണത്തിന്റെ ചെലവഴിക്കലിലുള്ള നിയമസഭാ മേൽനോട്ടം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്തതായി ഓഡിറ്റ് റിപ്പോർട്ട് വിലയിരുത്തുന്നു.
തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുമ്പ് പ്രഖ്യാപിച്ച പദ്ധതി
2024 ജൂണിലാണ് ലഡ്കി ബഹിൻ പദ്ധതി പ്രഖ്യാപിച്ചത്. മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് ഏതാനും മാസങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിക്കെയായിരുന്നു ഇത്. പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ബിജെപിയും രണ്ട് പ്രാദേശിക സഖ്യകക്ഷികളും ഉൾപ്പെട്ട മഹായുതി സഖ്യം 2024ലെ ലോക്സഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ തിരിച്ചടി നേരിട്ടതിന് പിന്നാലെയായിരുന്നു പദ്ധതി പ്രഖ്യാപിച്ചത്. സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം വർധിപ്പിക്കാനും കുടുംബങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ചെലവുകൾ നേരിടാൻ സഹായിക്കാനുമാണ് പദ്ധതി ലക്ഷ്യമിടുന്നതെന്ന് സർക്കാർ വിശദീകരിച്ചു.
എന്നാൽ പ്രതിപക്ഷം ഇതിനെ ‘വോട്ട് വാങ്ങാനുള്ള പദ്ധതി’യെന്ന് വിമർശിച്ചു. അതേസമയം സമാനമായ പണസഹായ പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കുമെന്ന് പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളും പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. പിന്നീട് നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മഹായുതി സഖ്യം പ്രതീക്ഷിച്ചതിലും വലിയ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തി. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തിൽ ലഡ്കി ബഹിൻ പദ്ധതി നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചുവെന്ന് സഖ്യ നേതാക്കൾ അവകാശപ്പെട്ടു.
സ്ത്രീകളുടെ വോട്ടിൽ പദ്ധതിക്ക് സ്വാധീനമുണ്ടായോ?
ലോക്നിതി-സിഎസ്ഡിഎസ് നടത്തിയ തെരഞ്ഞെടുപ്പാനന്തര സർവേയിൽ പദ്ധതിക്ക് രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന സൂചനകളുണ്ടായി. സർവേയിൽ പങ്കെടുത്ത സ്ത്രീകളിൽ 50 ശതമാനം പേർ മഹായുതി സഖ്യത്തിന് വോട്ട് ചെയ്തപ്പോൾ, പ്രതിപക്ഷത്തിന് പിന്തുണ നൽകിയത് ഏകദേശം മൂന്നിലൊന്ന് പേരായിരുന്നു. ലഡ്കി ബഹിൻ പദ്ധതിയുടെ ഗുണഭോക്താക്കളിൽ മഹായുതിക്കുള്ള പിന്തുണ 54 ശതമാനമായി ഉയർന്നിരുന്നു.
എന്നാൽ പദ്ധതിയാണ് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തിന്റെ പ്രധാന കാരണം എന്ന് ഉറപ്പിച്ച് പറയാനാകില്ലെന്ന് ഗവേഷകർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരും മഹായുതിയെ പിന്തുണച്ചതിൽ ഉണ്ടായ വ്യത്യാസം വെറും മൂന്ന് ശതമാനം പോയിന്റ് മാത്രമായിരുന്നുവെന്നും അതിനാൽ സ്ത്രീകൾ പ്രത്യേക ‘ക്ഷേമപദ്ധതി വോട്ടുബാങ്കായി’ മാറിയെന്ന് ഇപ്പോൾ പറയുന്നത് നേരത്തെയാണെന്നും ഗവേഷകർ വിലയിരുത്തി.
ഇന്ത്യയാകെ വ്യാപിക്കുന്ന വനിതാ പണസഹായ പദ്ധതികൾ
മഹാരാഷ്ട്രയിൽ മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ സ്ത്രീകൾക്കായി സമാനമായ നേരിട്ടുള്ള പണസഹായ പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കുന്നുണ്ട്. രാജ്യത്തെ വോട്ടർമാരിൽ സ്ത്രീകളുടെ പങ്ക് ഏകദേശം പകുതിയോളം ആയതിനാൽ ഇത്തരം പദ്ധതികൾക്ക് രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യവും വർധിച്ചുവരികയാണ്.
റോഡുകൾ, ആശുപത്രികൾ തുടങ്ങിയ പൊതുസേവനങ്ങളുടെ പ്രയോജനം ലഭിക്കാൻ സമയം വേണ്ടിവരുമ്പോൾ, പണം നേരിട്ട് സ്ത്രീയുടെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിൽ എത്തുന്നത് കൂടുതൽ വ്യക്തവും നേരിട്ടുള്ളതുമായ നേട്ടമായി മാറുന്നു.
‘1,500 രൂപ വലിയ സഹായമാണ്’
ക്ഷേമ സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധനായ നീരജ് ഹതേക്കർ പറയുന്നത്, കുറഞ്ഞതും സ്ഥിരമല്ലാത്തതുമായ വരുമാനമുള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് ലഡ്കി ബഹിൻ പദ്ധതി യഥാർത്ഥത്തിൽ സഹായകരമായിട്ടുണ്ടെന്നാണ്. തൊഴിൽശക്തിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കണക്കുകൾ പ്രകാരം മഹാരാഷ്ട്രയിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് ശരാശരി ദിവസം ഏകദേശം 300 രൂപ വരുമാനമാണ് ലഭിക്കുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
മാസത്തിൽ 20 ദിവസം ജോലി ലഭിച്ചാൽ പോലും അവരുടെ വരുമാനം ഏകദേശം 6,000 മുതൽ 7,000 രൂപ വരെ മാത്രമായിരിക്കും. അതിനാൽ പ്രതിമാസം ലഭിക്കുന്ന 1,500 രൂപ ചെറിയ തുകയല്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറയുന്നു. എന്നാൽ ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, വിദ്യാഭ്യാസം, ശിശുപരിചരണം, ഗതാഗതം തുടങ്ങിയ പൊതുസേവനങ്ങളിൽ കൂടുതൽ നിക്ഷേപിക്കുന്നതാണ് സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക ഭാരം കുറയ്ക്കാൻ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമാകുകയെന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
‘തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ജയിക്കാം, പക്ഷേ സാമ്പത്തിക ബാധ്യത ആരാണ് നോക്കുക?’
സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധൻ അജിത് റാണഡെ പദ്ധതികളുടെ ദീർഘകാല സാമ്പത്തിക ബാധ്യതയെക്കുറിച്ച് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു.
“ഇത്തരം പദ്ധതികൾക്കായി സർക്കാർ ഫണ്ട് മാറ്റിവെച്ച് ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിജയിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ധനകാര്യത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദീർഘകാല പ്രത്യാഘാതം എന്തായിരിക്കും? അത് ആരും പരിശോധിക്കുന്നില്ല,” എന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്.
പദ്ധതിയിൽ നിന്ന് പുറത്തായെങ്കിലും ജീവിതം മാറിയവർ
ലഡ്കി ബഹിൻ പദ്ധതിയുടെ സാമ്പത്തിക ചെലവും നടത്തിപ്പിലെ വീഴ്ചകളും സംബന്ധിച്ച് വിമർശനം ഉയരുമ്പോഴും, നിർമല ബാവസ്കറിനെപ്പോലുള്ള സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതത്തിൽ പദ്ധതി ഉണ്ടാക്കിയ മാറ്റം നിഷേധിക്കാനാകില്ല.
പ്രതിമാസം ലഭിക്കുന്ന 1,500 രൂപ അവരുടെ കുടുംബത്തെ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയിട്ടില്ല. എന്നാൽ അതിലൂടെ അവർക്ക് ഇതുവരെ ലഭിക്കാതിരുന്ന ഒരു പ്രധാന സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചു — സ്വന്തം പേരിലുള്ള ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിലേക്ക് സ്വന്തം പണം എത്തുന്നു എന്ന അവകാശബോധം.
“അത് എന്റെ സ്വന്തം പണമാണ്. എനിക്ക് അതാണ് പ്രധാനം,” ബാവസ്കർ പറയുന്നു.




