സമയം അറിയാൻ കൈവശം ഒരു സ്മാർട്ട്ഫോൺ മതി. കൈയിലെ സ്മാർട്ട് വാച്ച് സെക്കൻഡുകൾ പോലും കൃത്യമായി കണക്കാക്കുന്നു. വീടുകളിലും ഓഫീസുകളിലും ഡിജിറ്റൽ ക്ലോക്കുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. എന്നിട്ടും ഇന്ത്യയിലെ പല നഗരങ്ങളുടെയും ഹൃദയഭാഗത്ത് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ക്ലോക്ക് ടവറുകൾ — ‘ഘണ്ടാ ഘർ’ — ഇന്നും തല ഉയർത്തി നിൽക്കുന്നു.
ഒരുകാലത്ത് പൊതുജനങ്ങൾക്ക് സമയം അറിയാനുള്ള പ്രധാന മാർഗമായിരുന്ന ഈ ഗോപുരങ്ങൾക്ക് ഇന്ന് അതേ പ്രായോഗിക ആവശ്യമില്ല. എന്നാൽ അവയുടെ പ്രാധാന്യം അവസാനിച്ചിട്ടില്ല. ചരിത്രം, വാസ്തുവിദ്യ, നഗരത്തിന്റെ ഓർമ്മ, പൊതുസ്ഥലം, സാമൂഹിക ജീവിതം, പൈതൃക സംരക്ഷണം എന്നിവയെല്ലാം ഒരുമിച്ച് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന നഗരചിഹ്നങ്ങളായി ക്ലോക്ക് ടവറുകൾ മാറിയിരിക്കുന്നു.
ഇന്നത്തെ പോലെ എല്ലാവരുടെയും കൈയിൽ വാച്ചോ മൊബൈൽ ഫോണോ ഉണ്ടായിരുന്ന കാലമല്ല 19-ാം നൂറ്റാണ്ട്. കൃത്യമായ സമയം അറിയുക എന്നത് പലർക്കും എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. സൂര്യന്റെ സ്ഥാനം, ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മണിനാദം, പള്ളികളിലെ മണി, പ്രാദേശിക ആചാരങ്ങൾ എന്നിവയായിരുന്നു ദൈനംദിന ജീവിതത്തിന്റെ സമയക്രമത്തെ നിർണ്ണയിച്ചിരുന്നത്.

യൂറോപ്യൻ മാതൃകയിലുള്ള യാന്ത്രിക ഘടികാരങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലെ നഗരജീവിതത്തിൽ വ്യാപകമാകുന്നതോടെ ഈ സ്ഥിതിയിൽ മാറ്റമുണ്ടായി. പ്രത്യേകിച്ച് റെയിൽവേ, കോടതികൾ, സ്കൂളുകൾ, ഫാക്ടറികൾ, വിപണികൾ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് ഏകീകരിച്ച സമയക്രമം ആവശ്യമായി വന്നു.
പൊതു ഇടങ്ങളിൽ ഉയരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച ക്ലോക്ക് ടവറുകൾ ഈ പുതിയ സമയക്രമത്തെ എല്ലാവർക്കും ദൃശ്യമാക്കി. റിസ്റ്റ് വാച്ച് സ്വന്തമാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാധാരണക്കാരനും വ്യാപാരിക്കും തൊഴിലാളിക്കും യാത്രക്കാരനും ഒരേ സമയം ഒരേ സ്ഥലത്ത് നിന്ന് അറിയാൻ കഴിഞ്ഞു.
അങ്ങനെ സമയം വ്യക്തിപരമായ ഒരു അളവിൽ നിന്ന് പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ അനുഭവമായി മാറുന്നതിലും ക്ലോക്ക് ടവറുകൾ പങ്കുവഹിച്ചു.
ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്തിന്റെ അടയാളമോ, ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളുടെ പൈതൃകമോ?
ഇന്ത്യയിലെ നിരവധി പഴയ ക്ലോക്ക് ടവറുകൾ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്താണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവയ്ക്ക് ചരിത്രപരമായ മറ്റൊരു വശവുമുണ്ട്.
1857-ലെ കലാപത്തിന് ശേഷമുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ നഗരങ്ങളിൽ ഉയർന്ന ചില ക്ലോക്ക് ടവറുകൾ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന്റെ ശക്തിയുടെയും ആധുനികതയുടെയും പ്രതീകങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നതുപോലെ, കൃത്യമായ സമയക്രമം റെയിൽവേയും ഭരണസംവിധാനവും വ്യാപാരവും വ്യവസായവും ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിൽ നിർണായകമായിരുന്നു.
എന്നാൽ കാലക്രമേണ ഈ കെട്ടിടങ്ങളുടെ അർത്ഥം മാറി.
ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളായി ഉയർന്ന ചില ഗോപുരങ്ങൾ പിന്നീട് ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളുടെ സ്വന്തം തിരിച്ചറിയലിന്റെ ഭാഗമായിത്തീർന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലത്തും ക്ലോക്ക് ടവറുകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഡെറാഡൂണിലെ ക്ലോക്ക് ടവർ 1953-ൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ടത് സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയുടെ പ്രതീകാത്മക നഗരനിർമാണത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ശ്രീനഗറിലെ ലാൽ ചൗക്ക് ക്ലോക്ക് ടവറും മറ്റൊരു കാലഘട്ടത്തിലെ നഗരചിഹ്നമായി മാറി.
ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ക്ലോക്ക് ടവറുകളിൽ ഒന്നാണ് ലഖ്നൗവിലെ ഹുസൈനാബാദ് ക്ലോക്ക് ടവർ.
221 അടി ഉയരമുള്ള ഈ ഗോപുരം 1881-ൽ ഹുസൈനാബാദ് എൻഡോവ്മെന്റിന്റെ ധനസഹായത്തോടെയാണ് നിർമ്മിച്ചത്. ആർക്കിടെക്റ്റ് റിച്ചാർഡ് റോസ്കെൽ ബെയ്ൻ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഈ കെട്ടിടത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് വാസ്തുശൈലിയുടെയും പ്രാദേശിക അലങ്കാരങ്ങളുടെയും സ്വാധീനം കാണാം.
ഒരുകാലത്ത് മാർക്കറ്റ് ജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായിരുന്ന ഈ ടവറുകൾ നഗരവാസികൾക്ക് സമയം മാത്രമല്ല, “എവിടെയാണ്?” എന്ന ചോദ്യത്തിനുള്ള മറുപടിയും നൽകി. പൊതുഗതാഗതത്തിന്റെ ഇന്നത്തെ GPS സംവിധാനങ്ങൾക്കും ഡിജിറ്റൽ മാപ്പുകൾക്കും മുമ്പ് ഒരു നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഗോപുരങ്ങളും കെട്ടിടങ്ങളും മനുഷ്യരുടെ സ്വാഭാവിക ദിശാസൂചകങ്ങളായിരുന്നു.
2026-ലെ ഒരു റിപ്പോർട്ട് ഡൽഹിയിൽ പഴയ ക്ലോക്ക് ടവറുകളുടെ പുനരുജ്ജീവനത്തോടൊപ്പം പുതിയ ക്ലോക്ക് ടവറുകളും നഗരത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഇത് ക്ലോക്ക് ടവറുകൾ സമയം അറിയാനുള്ള ഉപകരണങ്ങളെന്നതിലുപരി നഗരത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക-വാസ്തുവിദ്യാ അടയാളങ്ങളായി കാണപ്പെടുന്നുവെന്നതിന്റെ സൂചനയാണ്.
2025-ൽ 1896-ൽ നിർമ്മിച്ച സെക്കന്തരാബാദ് ക്ലോക്ക് ടവർ പുനരുദ്ധരിക്കപ്പെട്ടു. 2026 ഫെബ്രുവരിയിൽ മുംബൈയിലെ 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വാഡിയ ക്ലോക്ക് ടവർ വീണ്ടും പ്രവർത്തനക്ഷമമാക്കി. 1871-ലെ സൂറത്ത് ക്ലോക്ക് ടവർ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികളും പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.



