ബെയ്ജിങ്: ലോക രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സ്വാധീനം വർധിപ്പിക്കാൻ രാജ്യങ്ങൾ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് സാമ്പത്തിക ശക്തിയും സൈനിക ശേഷിയും വ്യാപാരബന്ധങ്ങളും സാങ്കേതികവിദ്യയും ആയുധശേഷിയുമൊക്കെയാണ്. എന്നാൽ ചൈനയുടെ നയതന്ത്രത്തിലെ ഏറ്റവും കൗതുകകരമായ ഉപകരണങ്ങളിലൊന്നാണ് ഒരു മൃഗം—ജയന്റ് പാണ്ട.
ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെ മൃഗശാലകളിൽ പാണ്ടകളെ എത്തിക്കുന്നത് വെറും വന്യജീവി സംരക്ഷണ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമല്ലെന്ന വിലയിരുത്തലാണ് അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധ വിദഗ്ധരിൽ പലരും മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്. സൗഹൃദത്തിന്റെ പ്രതീകമായും സാംസ്കാരിക ഇടപെടലിന്റെ ഉപാധിയായും ചൈനയുടെ ‘സോഫ്റ്റ് പവർ’ (മൃദുശക്തി) പ്രയോഗമായും പാണ്ടകൾ മാറിയിട്ടുണ്ട്.
‘പാണ്ട ഡിപ്ലോമസി’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ രീതി പതിറ്റാണ്ടുകളായി ചൈനയുടെ വിദേശനയത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ഭാഗമാണ്. ലിങ്-ലിങ്, ഹ്സിങ്-ഹ്സിങ് എന്നീ പാണ്ടകൾ അമേരിക്കൻ ജനതയ്ക്കിടയിൽ വലിയ ജനപ്രീതി നേടി. അമേരിക്കയും ചൈനയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടന്ന കാലത്തായിരുന്നു ഈ നീക്കം. അതിനാൽ പാണ്ടകളുടെ വരവ് വെറും മൃഗശാലാ സംഭവമായി മാത്രമല്ല, രണ്ട് രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദത്തിന്റെ പ്രതീകമായും വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു.
1980-കളോടെ ചൈന പാണ്ടകളെ സ്ഥിരമായി സമ്മാനിക്കുന്ന രീതി ക്രമേണ ഉപേക്ഷിച്ച് ദീർഘകാല വാടക/സഹകരണ വായ്പാ മാതൃകയിലേക്ക് മാറി. ഇന്ന് വിദേശ മൃഗശാലകളിൽ എത്തുന്ന ഭൂരിഭാഗം പാണ്ടകളും ചൈനയുടെ ഉടമസ്ഥതയിൽ തന്നെയാണ് തുടരുന്നത്.
കരാറുകൾ സാധാരണയായി സംരക്ഷണം, ഗവേഷണം, പ്രജനനം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചാണ് രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. ആതിഥേയ മൃഗശാലകൾക്ക് പാണ്ടകളുടെ പരിചരണത്തിനും സംരക്ഷണ സഹകരണത്തിനുമായി നിശ്ചിത ഫീസ് നൽകേണ്ടിവരും.
വിദേശത്ത് ജനിക്കുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങളും കരാർ വ്യവസ്ഥകൾ അനുസരിച്ച് പിന്നീട് ചൈനയിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടാം.ഇതോടെ പാണ്ട ഡിപ്ലോമസി ഒരേസമയം വന്യജീവി സംരക്ഷണ പദ്ധതി, ശാസ്ത്രീയ സഹകരണം, സാംസ്കാരിക നയതന്ത്രം, രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായ ഉയർത്താനുള്ള ശ്രമം എന്നീ പല തലങ്ങളിലായി മാറി.ചൈനയ്ക്ക് പാണ്ട എന്നത് ഒരു സാധാരണ വന്യജീവിയല്ല. രാ ജ്യത്തിന്റെ ദേശീയ പ്രതീകങ്ങളിലൊന്നാണ് ജയന്റ് പാണ്ട. അതിന്റെ സൗമ്യമായ രൂപവും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ജനപ്രീതിയും പാണ്ടയെ മറ്റ് രാഷ്ട്രീയ ചിഹ്നങ്ങളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നു.
ചൈനീസ് സർക്കാരിന് ഒരു രാജ്യവുമായി ബന്ധം മെച്ചപ്പെടുത്തുമ്പോൾ പാണ്ടകളെ എത്തിക്കുന്നത് ജനതാതലത്തിൽ പോലും സൗഹൃദാന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കാൻ സഹായിക്കുമെന്നാണ് ഈ നയത്തിന്റെ പിന്നിലെ ആശയം. രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളിൽ സാധാരണയായി നേരിടേണ്ടിവരുന്ന സംഘർഷങ്ങൾക്ക് പകരം കുട്ടികളെയും കുടുംബങ്ങളെയും മാധ്യമങ്ങളെയും ഒരുപോലെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു ‘സൗമ്യ’ പ്രതീകമാണ് പാണ്ട.
2026 ജനുവരിയിൽ ജപ്പാനിലെ ടോക്കിയോ ഉഎനോ മൃഗശാലയിലെ ഷാവോ ഷാവോ, ലെയ് ലെയ് എന്നീ പാണ്ടകൾ ചൈനയിലേക്ക് മടങ്ങിയത് വീണ്ടും പാണ്ട ഡിപ്ലോമസിയെ ചർച്ചയാക്കി. തുടർന്ന് ജപ്പാനിൽ ഒരു കാലയളവിൽ ജയന്റ് പാണ്ടകളില്ലാത്ത സാഹചര്യം ഉണ്ടായി.
പാണ്ടകളുടെ തിരിച്ചുവരവിന് പിന്നാലെ അവയെ അവസാനമായി കാണാൻ വലിയ ജനക്കൂട്ടമാണ് എത്തിയതെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു. പാണ്ടകൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന ജനപ്രീതി ചൈനയ്ക്ക് അവയുടെ നയതന്ത്ര മൂല്യം മാത്രമല്ല, ആതിഥേയ രാജ്യങ്ങളിൽ അവ സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക-സാംസ്കാരിക താൽപര്യവും വ്യക്തമാക്കുന്നു.
അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങളിൽ സോഫ്റ്റ് പവർ എന്നത് ഒരു രാജ്യത്തിന് നിർബന്ധം, സമ്മർദം, സൈനിക ശക്തി എന്നിവയ്ക്കുപകരം ആകർഷണം, സംസ്കാരം, ആശയങ്ങൾ, പ്രതിച്ഛായ തുടങ്ങിയവയിലൂടെ സ്വാധീനം നേടാനുള്ള കഴിവിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പാണ്ട ഡിപ്ലോമസി ചൈനയുടെ ‘ക്യൂട്ട് പവർ’ എന്ന നിലയിലും വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. ഒരു പാണ്ടയെ കാണാനെത്തുന്ന കുട്ടികൾക്കും കുടുംബങ്ങൾക്കും ചൈനീസ് വിദേശനയത്തിലെ സങ്കീർണമായ വിഷയങ്ങളുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും, ആ മൃഗത്തിലൂടെ ചൈനയുമായി ഒരു പോസിറ്റീവ് സാംസ്കാരിക ബന്ധം രൂപപ്പെടാം.
