കടലിൽ വളർന്ന് ജനിച്ച നദിയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുന്ന സാൽമൺ മത്സ്യങ്ങളുടെ ജീവിതചക്രം പ്രകൃതിയിലെ ഏറ്റവും അത്ഭുതകരമായ യാത്രകളിലൊന്നാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ച് ശക്തമായ ഒഴുക്കുകളെയും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളെയും മറ്റു പ്രകൃതിദത്ത പ്രതിബന്ധങ്ങളെയും മറികടന്ന് സ്വന്തം ജന്മനദിയിലെത്തുന്ന ഇവയുടെ ലക്ഷ്യം ഒന്ന് മാത്രം—പ്രജനനം. മുട്ടയിട്ട് അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് തുടക്കമിട്ടതിന് പിന്നാലെ പസഫിക് സാൽമണുകളുടെ ഭൂരിഭാഗവും ചത്തൊടുങ്ങുന്നു.
സാൽമണുകളുടെ ജീവിതം സാധാരണയായി ശുദ്ധജലത്തിലാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. പെൺസാൽമൺ നദിയിലെ ചരൽക്കല്ലുകൾക്കിടയിൽ ഒരു ചെറിയ കൂടുപോലുള്ള കുഴി—‘റെഡ്’ (redd)—തയ്യാറാക്കുന്നു. അതിൽ മുട്ടയിടുകയും ആൺസാൽമൺ ഒരേസമയം മിൽറ്റ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ബീജദ്രവ്യം പുറത്തുവിടുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് മുട്ടകൾ ചരലിനടിയിൽ സുരക്ഷിതമാക്കപ്പെടുന്നു.
മുട്ടകൾ വിരിഞ്ഞ് കുഞ്ഞുമത്സ്യങ്ങളായ ശേഷം അവ വളർന്ന് കടലിലേക്കാണ് നീങ്ങുന്നത്. കടലിലെത്തിയാൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് വളരുന്ന സാൽമണുകൾക്ക് ഇനം അനുസരിച്ച് മാസങ്ങളോ വർഷങ്ങളോ കടലിൽ കഴിയാം. പ്രായപൂർത്തിയായ ശേഷം വീണ്ടും അവർ ജനിച്ച നദിയിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുയാത്ര ആരംഭിക്കുന്നു.
സാൽമണുകളുടെ തിരിച്ചുവരവിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ പ്രത്യേകത ‘ഹോമിംഗ്’ ആണ്. ജനിച്ച നദിയിലേക്കുതന്നെ തിരിച്ചെത്താനുള്ള കഴിവാണ് ഇത്. നദിയിലെ ജലത്തിന്റെ ഗന്ധവും രാസസൂചനകളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള പരിസ്ഥിതി സൂചനകൾ ഈ തിരിച്ചുവരവിൽ പങ്കുവഹിക്കുന്നതായി ഗവേഷകർ കരുതുന്നു.
ചില സാൽമൺ കൂട്ടങ്ങൾ നൂറുകണക്കിന് കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ചില ജനസംഖ്യകൾക്ക് അതിനേക്കാൾ ദൈർഘ്യമേറിയ യാത്രയാണ്. രേഖപ്പെടുത്തിയ ചില പസഫിക് സാൽമൺ യാത്രകളിൽ 3,000 കിലോമീറ്ററിലധികം ദൂരമുള്ള നദിയാത്രകളും കാണാം. ഉദാഹരണത്തിന്, യുക്കോൺ നദിയിലെ ചില ചിനൂക്ക് സാൽമണുകൾക്ക് ഏകദേശം 3,200 കിലോമീറ്റർ വരെ സഞ്ചരിക്കേണ്ടിവരുന്നതായി പഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. അതിനാൽ “4,000 കിലോമീറ്റർ” എന്ന ദൂരം പറയുമ്പോൾ ഏത് ഇനം, ഏത് ജനസംഖ്യ, കടൽ-നദി ഉൾപ്പെടെയുള്ള യാത്രയുടെ അളവ് എന്നിവ വ്യക്തമാക്കേണ്ടതുണ്ട്.
തിരിച്ചുപോക്ക് ആരംഭിച്ച് ശുദ്ധജലത്തിലെത്തിയ ശേഷം പല പസഫിക് സാൽമണുകളും ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത് നിർത്തുന്നു. അതിനാൽ കടലിൽ ശേഖരിച്ച ശരീരത്തിലെ കൊഴുപ്പും മറ്റ് ഊർജസ്രോതസ്സുകളുമാണ് ഈ അവസാന യാത്രയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ശക്തമായ ഒഴുക്കിനെതിരെ നീന്തണം, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും വേഗമേറിയ നദിയൊഴുക്കുകളും മറികടക്കണം, വേട്ടക്കാരിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടണം. അതിനൊപ്പം ശരീരം പ്രജനനത്തിനായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ആൺസാൽമണുകളിൽ ചില ഇനങ്ങളിൽ വളഞ്ഞ താടിയും മറ്റ് പ്രജനനകാല സവിശേഷതകളും വികസിക്കുന്നു.
സാൽമണിന്റെ ജീവിതചക്രത്തെ ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ:
മുട്ട → കുഞ്ഞുമത്സ്യം → കടലിലേക്കുള്ള യാത്ര → കടലിൽ വളർച്ച → ജന്മനദിയിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുവരവ് → മുട്ടയിടൽ → മരണം → അടുത്ത തലമുറ
പ്രകൃതിയുടെ കഠിനമായ പരീക്ഷണങ്ങൾക്കിടയിലും ജനിച്ച നദിയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്ന സാൽമണിന്റെ യാത്ര അതുകൊണ്ടുതന്നെ ജീവശാസ്ത്രത്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ പ്രതിഭാസമായി തുടരുന്നു.
